Magazyn Wydanie: Czerwiec 2009

Konwergencja przerasta oczekiwania

Bohdan Wyżnikiewicz

Europa przeżywa dynamiczny proces konwergencji. Biedniejsze kraje przyjmowane do Unii Europejskiej nadspodziewanie szybko zbliżają poziom swojego rozwoju i zamożności do krajów Europy Zachodniej.
Bohdan Wyżnikiewicz Na naszych oczach odbywa się nadrabianie zaległości rozwojowych powstałych z funkcjonowania przez ponad czterdzieści lat w nieefektywnym systemie gospodarczym. Procesy konwergencji odbywają się w sposób niezauważalny gołym okiem, dopiero szeregi czasowe danych statystycznych uzmysławiają wymierne efekty tych procesów. Eurostsat, urząd statystyczny Unii Europejskiej, przedstawił wartość i strukturę PKB przeliczone na euro w cenach bieżących od 1996 r. dla 27 krajów tworzących Unię. Mimo że przystąpienie do Unii następowało w latach 2004 i 2008, przyspieszony rozwój gospodarczy Polski i innych krajów regionu wystąpił wcześniej, gdyż faktyczny proces integracji gospodarczej rozpoczął się już w trakcie kilkuletnich przygotowań do akcesji. Już wtedy pojawiały się pierwsze efekty konwergencji dzięki stopniowemu wzajemnemu otwieraniu rynków Unii i rynków nowych krajów, a także dzięki korzystaniu z funduszy pomocowych, takich jak PHARE czy SAPARD.
Szybszy rozwój gospodarczy krajów biedniejszych prowadzi w dłuższej perspektywie do zwiększania ich udziału w PKB, czyli w potencjale gospodarczym całej Unii, oraz do zmniejszania udziału dużych zamożniejszych państw. Z uwagi na większy potencjał gospodarczy największe kraje Unii rozwijają się wolniej niż mniejsze. W czasach dobrej koniunktury najwyższe tempo wzrostu osiągają kraje o niewielkiej liczbie ludności, takie jak Luksemburg, Finlandia czy Irlandia. Największe gospodarki Europy - Niemcy, Francja czy Wielka Brytania - mogą tylko marzyć o tempie wzrostu gospodarczego osiąganego przez mniejsze kraje.
Jeszcze w roku 1996 udział Niemiec w łącznym PKB 27 krajów (z których 12 krajów nie było jeszcze członkami Unii) stanowił 25,4%, by w 2008 r. spaść do niespełna 20%. W tym samym czasie Polska znacząco zwiększyła swój udział z 1,6% do 2,9%. Skala konwergencji Polski wypada bardziej imponująco przy bezpośrednim porównaniu z Niemcami. W 1996 r. potencjał gospodarczy Nemiec mierzony wartością PKB był blisko 15,6 razy większy niż Polski, a w roku 2008 już tylko blisko 6,9 razy większy.
Skutki takiego rozwoju sytuacji są oczywiste. Polska zaczyna powoli wyrastać na liczącą się gospodarkę europejską. Względne podwojenie potencjału gospodarczego w ciągu kilkunastu lat jest sukcesem transformacji. W okresie objętym statystyką Eurostatu nasz kraj przesunął się z jedenastej na siódmą pozycję w Unii Europejskiej pod względem globalnej wartości PKB. Udało się nam wyprzedzić kolejno Danię, Belgię, Austrię oraz Szwecję. Dwa ostatnie kraje będą przed nami ponownie w 2009 r. z powodu osłabienia kursu złotego wobec euro, jednak kwestią czasu pozostaje trwałe wyprzedzenie ich przez Polskę.
Zupełnie inną kwestią pozostaje poziom PKB przeliczonego na 1 mieszkańca w konwencji parytetu siły nabywczej walut. W tym przypadku zmiany kolejności krajów następują wolniej, choć przy dalszym zwiększaniu potencjału gospodarczego Polski nastąpi także wyprzedzanie kolejnych państw w dłuższej perspektywie. Obecnie ważniejsze jest zbliżanie się PKB krajów biedniejszych do tzw. średniej unijnej dla 27 państw.
Kraje biedniejsze szybko nadrabiają dystans rozwojowy i dochodowy. Od 1997 r. Bułgarii udało się zmniejszyć dystans z 26,4% do 39,2% w 2008 r. W tym samym czasie Polska zbliżyła się do średniej o prawie 10 pkt proc. z 46,8% do 56,1%.
Zadziwiająco duże jest z kolei obniżanie wartości PKB per capita w krajach najbardziej rozwiniętych wobec średniej dla 27 państw. Włochy obniżyły swoją pozycję ze 119% w roku 1997 do 99,3% w roku 2008, a Niemcy ze 124,3% do 115,6%.
Proces konwergencji rozkręca się na dobre i będzie trwał jeszcze długo. Zawsze pojawią się kraje biedniejsze i bogatsze, jednak różnice rozwojowe i dochodowe między nimi będą znacznie mniejsze niż w przeszłości. Nie ulega wątpliwości, że niektóre kraje z naszego regionu przekroczą niebawem średnią unijną w wysokości PKB na 1 mieszkańca i wyprzedzą tym samym kraje pozostające dziś powyżej średniej. Zadecyduje o tym wiele czynników, ale przede wszystkim jakość polityk gospodarczych realizowanych w krajach członkowskich oraz umiejętność korzystania z możliwości rozwojowych, jakie stwarza integracja europejska. Przykład historycznie biedniejszej Irlandii, która potrafiła wyprzedzić Wielką Brytanię pod względem wysokości PKB na 1 mieszkańca, powinien zostać powtórzony przez inne kraje.

Au­tor jest wiceprezesem Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową, wcześniej był m.in.prezesem GUS.

Najnowsze | Na ten temat | Najpopularniejsze

Nowe wydanie