Magazyn Wydanie: Listopad 2002

Koszty liczone nieporadnie

Paweł Hajdan

Wszystkie obszary kosztów są praktycznie niemożliwe do obsłużenia w czasie umożliwiającym racjonalne podejmowanie decyzji bez zaawansowanych rozwiązań informatycznych.

Słuchając ogólnopolskiej dyskusji na tematy makroekonomiczne - długu publicznego, budżetu, eksportu i importu - aż razi brak spojrzenia na sprawy gospodarowania z perspektywy konkretnego przedsiębiorstwa. Wydaje się wręcz, że wyłącznie wąska grupa doświadczonych specjalistów wywodzących się z kręgów akademickich oraz praktyków przemysłowych docenia znaczenie i celowość wprowadzania zaawansowanych technik i narzędzi rachunkowości w polskich przedsiębiorstwach.

Charakterystyka zysków i strat polskich przedsiębiorstw jest niezmienna od kilku lat. A zatem rodzi się pytanie, na ile wyniki przedsiębiorstw są kwestią koniunktury gospodarczej, a na ile jakości zarządzania nimi? Według danych GUS za półrocze 2002 r. (na danych z 15 617 podmiotów prowadzących księgi rachunkowe), około 60% przedsiębiorstw wykazuje zysk netto, pozostałe przynoszą stratę. Suma zysków netto wynosi 13 781,5 mln zł, suma strat netto wynosi 12 235,5 mln zł. Wartości są jak najbardziej porównywalne z pierwszym półroczem ubiegłego roku, podobnie wielkości sprzedaży i kosztów. Cały rok 2001 zakończył się stratą netto przedsiębiorstw w wysokości -2553,4 mln zł, przy zyskach netto 23 430,4 i stratach 25 983,8 mln zł. Dla lat 2000 i 1999 charakterystyka jest podobna: 2000 r. (odpowiednio w skali roku wynik 6217,1, zyski 29 719,0; straty 23 501,9), 1999 rok (odpowiednio w skali roku rezultat -1616,0; zyski 22 338,2; straty 23 954,2). Tendencja ta jest więc stała w ostatnich 4 latach i raczej nie może być wynikiem stagnacji w USA.

Jaka przyczyna słabości?

Przyczyną słabych wyników przedsiębiorstw może być kilka czynników: "chronione" obszary gospodarki w rękach państwa, światowa stagnacja gospodarcza, "majsterkowanie" polityków przy makroekonomii, koszty długu zagranicznego oraz stosowane w przedsiębiorstwach techniki zarządzania.

Tempo wzrostu nakładów na środki trwałe w Polsce spadło już w roku 1999, aby w 2001 r. osiągnąć wartość ujemną, wyprzedzając światową stagnację. W latach 1998-2001 tempo wzrostu gospodarczego Niemiec, naszego największego odbiorcy, wynosiło odpowiednio 2; 1,8; 3; 0,6%. Zatem można przypuszczać, że stagnacja gospodarki niemieckiej wyłącznie przyspieszyła procesy spowalniające, istniejące i działające wcześniej wewnątrz polskiej gospodarki.

Ekonomiczna kreatywność wszelakich opcji politycznych, analogicznie jak koszty obsługi długu państwowego, pozostaje faktem obiektywnym i jedną z wielu przyczyn wyższych kosztów, co powinno być uwzględniane w zarządzaniu, ale nie powoduje załamania samo w sobie. Jedynym elementem kontrolowanym przez przedsiębiorstwa jest jakość zarządzania, w tym rachunkowości. I musi być ona na tyle dobra, aby nadrobić straty spowodowane czynnikami obiektywnymi. Czy można znaleźć dane pozwalające ocenić, jak przedsiębiorstwa bronią się przed wpływem negatywnych czynników zewnętrznych?

Czy w pełni wykorzystują mechanizmy udostępniane przez rachunkowość finansową i zarządczą? Pewne dane dostępne są w skali półrocza dla spółek, których papiery wartościowe są dopuszczone do publicznego obrotu. Część z nich wykorzystuje zaawansowane rozwiązania księgowe, w tym możliwości centralnego sterowania grupami kapitałowymi, ogromna większość jednak nie korzysta. Część ma zintegrowane rozwiązania rachunku kosztów produkcji, znaczna większość nie ma, poprzestając na modelach centrów kosztów i alokacjach wyłącznie finansowych.

Praktycznie widoczne są trzy podstawowe obszary, w których zarządzanie kosztami mogłoby znacznie wspomóc analizowane przedsiębiorstwa:

1) kierowanie grupami kapitałowymi
2) koszty produkcji
3) koszty sprzedaży i ogólnego zarządu.

Wszystkie te obszary są praktycznie niemożliwe do obsłużenia w czasie umożliwiającym racjonalne podejmowanie decyzji bez zaawansowanych rozwiązań stanowiących finansowe opomiarowanie funkcji podstawowych przedsiębiorstw, tj. bez systemów ERP, wraz z planowaniem rzeczowym właściwym dla działalności.

Grupy zbyt kosztowne

Działalność grup kapitałowych jest jednym z najbardziej złożonych zagadnień finansowych. Praktycznie sprawozdawczość często funkcjonuje w formie kalkulacyjnych arkuszy sprawozdań kwartalnych, półrocznych i rocznych według wymagań KPWiG. Sprawozdania te produkowane są i konsolidowane okresowo, a więc nie zawierają danych czasu rzeczywistego. Celem ich jest dostarczenie danych inwestorom zewnętrznym, a nie odbiorcom wewnętrznym, stąd ich periodyczna częstotliwość oraz szczegółowy układ wg zasad rachunkowości finansowej. Z braku lepszych narzędzi są również wykorzystywane do celów zarządczych. Stąd też często widoczne jest, że grupy kapitałowe są znacznie mniej efektywne, niż jest to możliwe do zrealizowania w obecnych warunkach. Bywa tak, że obroty skonsolidowane grupy wzrastają o 22%, ale koszty zarządzania tym organizmem są dwa razy wyższe od kosztów zarządu spółki wiodącej. Jeszcze gorzej wyglądają proporcje zysku. Zysk firmy wiodącej to np. 10 mln zł, zysk grupy to np. 2 mln zł. Oczywiście, należy brać pod uwagę, że czynnik prawnej struktury korporacji należy do jej strategii. Niemniej jednak nie musi to oznaczać aż tak poważnego skoku kosztów i ich mało przejrzystej struktury. Obecnie obowiązującym kierunkiem zarządzania finansowego grupami kapitałowymi jest centralne sterowanie i świadczenie przez centralę wielu usług z obszaru zarządzania, takich właśnie jak rachunkowość, informatyka, obsługa środków pieniężnych, zaopatrzenie. Udaje się to w organizacjach globalnych, powinno być możliwe w przedsiębiorstwach krajowych czy też operujących na kilku rynkach zagranicznych. W takiej sytuacji emisja statutowych sprawozdań finansowych, w tym sprawozdań skonsolidowanych, to jedno, a realizacja zadań rachunkowości zarządczej - to drugie. To drugie jest możliwe do zrealizowania tylko przy scentralizowaniu wielu funkcji menedżerskich. Jest to zatem miejsce, gdzie prezesi i dyrektorzy finansowi mogą szukać znaczących oszczędności dla swoich organizacji, nawet przy pogarszających się warunkach zewnętrznych.

Najnowsze | Na ten temat | Najpopularniejsze

Nowe wydanie